Enşitifikasyon
Cory Doctorow
Google'da aradığını bulamıyor, Instagram'da arkadaşlarının paylaşımlarını göremiyor, bir uygulamada gerçek bir insana ulaşmak için kırk takla mı atıyorsun? Üstelik her şey daha pahalı, daha karmaşık ve daha fazla reklamla dolu mu? Merak etme, sorun sende değil. İnternet gerçekten boka sardı. Ve bu bir kaza değil.
Yazar, gazeteci ve dijital haklar savunucusu Cory Doctorow, Enşitifikasyon'da hepimizin yaşadığı ama adını koyamadığı bu çöküşün ardındaki düzeni açığa çıkarıyor. Dijital platformların neden giderek kötüleştiğini, teknoloji şirketlerinin nasıl bu kadar güçlendiğini ve bu gidişatı değiştirmek için neler yapılabileceğini anlatıyor.
Önce Sevdir, Sonra Sömür
Enşitifikasyon son derece tanıdık bir planla işliyor. Platformlar önce kullanıcılarını çekmek için iyi hizmet sunuyor. Ardından bu kullanıcıları reklamverenlere, satıcılara ve başka şirketlere pazarlıyor. Son aşamada hem kullanıcıları hem işletmeleri sıkıştırarak mümkün olan bütün değeri kendilerine aktarıyor. Sonuç? Reklam çöplüğüne dönüşen arama motorları, sürekli değişen algoritmalar, görünür olmak için ödeme yapmak zorunda kalan üreticiler ve terk etmesi gittikçe güçleşen platformlar. Bir zamanlar hayatı kolaylaştıran araçlar, zamanla kendi kullanıcılarını ve iş ortaklarını sömüren sistemlere dönüşüyor.
Facebook'tan Amazon'a, Google'dan Uber'e uzanan örneklerle Doctorow bu bozulmanın teknik aksaklıklardan değil, tekelci şirket yapılarından, zayıflayan düzenlemelerden ve sınırsız kâr arzusundan kaynaklandığını gösteriyor.
Daha İyi Bir İnternet Mümkün mü?
Enşitifikasyon yalnızca teknoloji devlerine öfkelenmekle yetinmiyor. Rekabetin güçlendirilmesinden tekellerin sınırlandırılmasına, kullanıcıların verileri üzerindeki kontrolünden teknoloji çalışanlarının haklarına kadar somut çıkış yollarını da tartışıyor. Doctorow'un önerisi açık: Dijital dünyayı birkaç şirketin insafına bırakmak zorunda değiliz. Platformların kurallarını değiştirmek, alternatifler yaratmak ve çevrimiçi hayatlarımız üzerinde yeniden söz sahibi olmak mümkün.
Keskin, komik ve rahatsız edici ölçüde tanıdık bir kitap: Enşitifikasyon, her şeyin neden boka sardığını anlatırken bu hikayenin sonunun mutlaka boktan olmak zorunda olmadığını da hatırlatıyor.
Enşitifikasyon, interneti ve hayatlarımızı değiştiren sömürü düzenini açıklıyor. Doctorow, bu şirketlerin insanlığı gezegen ölçeğinde nasıl yoksullaştırıp sefalete sürüklediğini tarif edecek kelimeyi bize vermiş oldu.”
―Edward Snowden
“Teknoloji devleri yalnızca verilerinizi yağmalamıyor. Mahremiyetinize el uzatmakla da kalmıyor. Çok, çok daha kötü şeyler yapıyorlar. Bunu biliyor, hissediyorsunuz, ama Enşitifikasyon’u okuyana kadar tam olarak neye maruz kaldığınızı adlandıramıyorsunuz. Okuyunca neler olduğunu göreceksiniz. Daha da önemlisi, direnme imkanınız artacak.”
―Yanis Varoufakis